भारत चीन सम्बन्ध र एशियामा मडारिइरहेको कालो बादल
b]j]Gb|
uf}td
के भारत दक्षिण एशियाली छिमेकीहरूबाट असुरक्षित अनुभव गl//x]sf] 5 <
af}l4s ax;sf विभिन्न सामाजिक संजालीय अखाडाहरूमा भारतीय लगायत o; hDa'låk
-blIf0f Plzof_ sf मनुवाहरूसँग विचारविमर्श गर्ने क्रममा d]/f] मनमा यो प्रश्न k6sk6s उठ्ने गर्छ ।
दक्षिण एशियाका कमै मात्र देशहरूसँग भारतको सुमधुर सम्बन्ध रहेको मेरो बुझाइ छ । सबैभन्दा निरापद सम्बन्ध भएको जस्तो देखिएको भुटानसँग हो । यसो किन भने भारतको भ'टानसँग विशेष सम्बन्ध छ, भ'टानको परराष्ट्र मामिला नयाँ दिल्लीले हेर्ने गर्छ ।
Eff/t-kfls:tfg ;DaGw s:tf] 5, huhfx]/} 5 . dlNbE;;Fu / a+unfb]z;Fu
ef/tsf] ;DaGw klg ;'dw'/ 5}g .
विजय सपन्नी१ लेख्छनM केहि वर्षदेखि श्रीलंका आर्थिक सहयोग प्राप्तिका लागि चीनतिर ढल्किएको छ । श्रीलंकाले राष्ट्रिय आर्थिक विकासका लागि चीनलाई बढी भरपर्दो साझेदारको रूपमा हेरिरहेको छ । दुइ देश – चीन र श्रीलंका – बिचको बढ्दो सम्बन्ध नयाँ दिल्लीका लागि सरोकारको विषय भएको छ । नयाँ दिल्लीले द्विपराष्ट्र
>Ln+sfको बेइजिंगसँगको सन्निकटतालाई भारतको प्रभावको बेवास्ता गरिएको अर्थमा हेर्ने गर्छ ।
नेपालसँगको असमान सम्बन्धबारे कति मात्रै लेख्नु < सन् १९५० को शान्ति तथा मैत्री सन्धि, कोशी सम्झौता, गण्डक सम्झौता, महाकाली सन्धि, लिपुलेक–कालापानी–लिम्पियाधुरामा भारतीय अतिक्रमण, सुस्ता अतिक्रमण र सिमांचलका अन्य नेपाली भूभागहरूमा भारतीय अतिक्रमण, खुला सीमाका कारण भारतबाटमात्र नभइ म्यामार लगायतका बृहत् छिमेकबाट विस्थापित जनसंख्याको भारतीय भूभाग हुँदै नेपाल प्रवेश र नेपालको सूक्ष्म व्यवस्थापन गर्ने भारतीय चाहनाका कारण आमनागरिकमा भारतको नियतप्रति गहिरो शंका विद्यमान छ । भारत र पश्चिमा देशहरूको नेपालमा संलग्नता बढ्दै जाँदा चीनको प्रभाव पनि बढ्दै गएको देखिन्छ । नेपालमा बेइजिंगको बढ्दो प्रभावn] नयाँ दिल्लीलाई पक्कै पनि थप चिन्तित बनाएको हुनुपर्छ ।
kf7sx¿nfO{
nfUg ;S5M ljZjsf] ;a}eGbf 7'nf] nf]stGq, ljZjzlQm aGg cu|;/, ljZjJofkL df/s
Ifdtf -)=!@!$_ cyf{t\ Unf]an kmfo/kfj/ OG8]S;sf cfwf/df ljZjsf] rf}yf] ;a}eGbf zlQmzfnL b]z@, ;+;f/sf] rf}yf] 7'nf] ;}GozlQm, qmozlQmsf]
cfwf/df ;+;f/sf] t];|f] 7'nf] cy{tGq clg Pp6f
pkdxflåks} cfsf/sf] ef/t lsg ;;fgf l5d]sLx¿af6 c;'/lIft cg'ej u5{ xf]nf / <
o:tf ax;x¿df ;xefuL
sltko ef/tLo ldqx¿ u+eL/ clg cfqmfds ¿kdf k|:t't x'G5g\, pgLx¿n] k|z:t cWoog
u/]sf klg x'G5g\ . pgLx¿nfO{ x/]s ax; rLg;Fusf] ;g !(^@ sf] o'4h:tf] nfUbf] xf],
xfdLnfO{ ;g !*!^ sf] g]kfn–c+u|]h o'4 h:tf] nfU5 .
xfdLlar g]kfn–ef/t
km'6an, ef/t–kfls:tfg lqms]6 h:t} a8f] /f]df+rs af}l4s v]n t x'G5 t/ v]n ;w}+ d}qLk"0f{
g} x'G5 eGg] s'g} ;'lglZrttf x'Fb}g .
ef/tLo
ldqx¿sf] af}l4stf / b]zelQmnfO{ dfGg}k5{ . pgLx¿ cfˆgf ts{x¿nfO{ tYof+s k|:t't
u/L k'li6 ug{ vf]H5g\ tL tYof+sx¿sf] ljZj;lgotfdf z+sf ug]{ hlt g} 7fpF eP klg
. pgLx¿sf s]lx v/faLx¿ klg 5g\, xfd|f klg xf]nfg\ . ljZjsf] ;a}eGbf 7'nf]
nf]stGq xf}F eGb} nf]stGqsf] 7]Ssf g} cfkm"n] lnPsf] h:tf] u5{g\, xfdLnfO{
s;}n] klg nf]stGq / dfgjflwsf/af/] k|jrg lbg' kb}{g eG5g\ . xfdL g]kfn;Fu
ef/tn] u/]sf ljleGg c;dfg ;lGw, ;+emf}tfx¿sf] pbfx/0f lbFb} pgLx¿n] ljZj d+rx¿df
k|bz{g ug]{ u/]sf] k|hftflGqs 5lj oyfy{eGbf cln k/} 5 eG5f}F .
o:tf d+rx¿df xfdL
cln a9L efjgfdf aU5f}F h:tf] nfU5 t/ km]l/ efjgflagfsf] sf]/f af}l4stf
:jb]zlj¿4 k|of]u x'g] k|an ;+efjgf klg
/xG5 . af}l4s d+rx¿df tYof+slagfsf bnLnx¿ lgik|efjL g}
geP klg sdhf]/ cjZo x'G5g\ .
o:tf af}l4s
ax;x¿df 8]6f dfOlgª cyf{t\ tYof+sx¿ …pTvggÚ u/Lu/L lg:k[x ax; ug{ v'a dg nfU5
t/ ug]{ s] < xfd|f] ;+:yfut :d[lt c;fWo} sdhf]/ 5, cgnfOg jf ckmnfOg g} lsg
gxf];\ b]zsf nflu clt dxTjk"0f{ tYof+sx¿ r':tb'¿:t u/L /fVg] ul/Psf] la/n}
kfOG5 .
b]z
/ b]zjf;L;Fu ;DalGwt tYof+s eg]sf] cd"No /fli6«o ;DklQ xf] eGg] 1fg slxn]
knfpnf gLltlgdf{tfx¿df, g]tfHo"x¿df, tYof+szf:qLx¿df <
o:tf sltko
ax;x¿df tYof+s;lxt k|:t't x'g g;Sbf gdHhf nfU5 . s]lx lbg cl3 dfq ax;sf qmddf cfkm"n] vf]h]sf tYof+sx¿ pknAw
gx'Fbf 6fpsf] dfq} b'v]g, dg klg b'Vof] .
xfdL v'nf
;Ldfdfkm{t\ ef/taf6 dfq geO ;bf czfGt /xg] a[xt\ l5d]saf6 lgjf{w ¿kdf ef/tLox¿
/ cGo b]zsf gful/sx¿ ef/tLo e"ld x'Fb} g]kfn k|j]z ug]{ u/]sf] / clgolGqt
k|j]zn] hGdfPsf d"ntM cfly{s tyf ;du|df /fli6«o ;'/Iff;DaGwL r'gf}tLx¿af/]
5nkmn ub}{ lyof}F . d}n] ef/tn] g]kfn;Fusf] v'nf ;LdfnfO{ hfg;f+lVos r]s eNesf] ¿kdf k|of]u ug]{ u/]sf] s'/f d}n] p7fPsf] lyPF .
ef/tLo ldqn] …/fi6«
a}+sÚsf] tYof+s k|:t't ub}{ n]Vof]]M ;g @)!( df g]kfnn]
¿ #)$=(& c/a ljk|]if0f k|fKt u¥of] . ;du|df vf8Lsf b]zx¿ g]kfnsf nflu ljk|]if0fsf]
;a}eGbf 7'nf] ;|f]t lyP . ltdLnfO{ yfxf 5 g]kfnsf nflu ljk|]if0fsf] bf];|f]
7'nf] ;|f]t s'g lyof] <
k/]g km;fb
< t/ d}n] a'emkrfPF .
p;}n] hjfkm
lbof]M ef/t .
xf]nf klg .
ef/tLo ;]gfsf] uf]vf{ la|u]8df sfo{/t g]kfnLx¿af6 df]6} /sd ljk|]if0fsf] ¿kdf
cfpF5 xf]nf . t/ g]kfn 3/ ePsf uf]vf{ ;}lgsx¿sf] ;+Vof t qmdzM 3l6/x]sf] 5 .
s'g} a]nf ztk|ltzt uf]vf{ ;}lgs g]kfnaf6 elt{ ug]{ ul/Psf]df clxn] Tof] ;+Vof
36]sf] 5, Ps ltxfO# uf]vf{ ;}lgs t g]kfnL d"nsf t/ ef/td}
yftaf; ePsf ;d'bfox¿af6 5gf]6 ug]{ ul/G5 cr]n .
d}n] klg bgs
lbPFM l;df+rnsf afl;Gbf xf} eg] ltdLnfO{ yfxf x'g'k5{ g]kfn pQ/ k|b]z, laxf/ /
klZrd a+ufnsf nfvf}F ef/tLox¿sf nflu :jb]zhlQs} ;'/lIft sd{ynf] xf] . of] ;fgf]
b]z ef/tsf nflu ;ftf}F 7'nf] ljk|]if0fsf] ;|f]t b]z xf] . g]kfnsf] hLjgsf x/]s
If]qdf d ef/tLo sfdbf/x¿sf] pkl:ylt b]V5' . lgdf{0f sfo{, 7'nf–;fgf Joj;fo dfq
xf]Og g]kfnsf cg]s sd cfsif{s If]qx¿df ;d]t ef/tLox¿ sfo{/t 5g\ . g]kfnL
sfdbf/x¿ ef/tdf hlt ;'/lIft cg'ej u5{g\ Tof] eGbf w]/} a9L ;'/lIft cg'ej
g]kfndf sfo{/t ef/tLo gful/sx¿ u5{g\ .
olt elg;s]kl5
tYof+s t k|:t't ug}{ k¥of] . d}n] Pp6f k|ltj]bg km]nf kf/]F h;df ;g\ @)!@ df
g]kfn ef/tsf nflu ;ftf}F 7'nf]
ljk|]if0fsf] ;|f]t /x]sf] pNn]v lyof]$ . 6fpsf] b'vfO cln sd eof] . ;g @)!(–@) sf] g]kfnaf6 ef/tdf k|jflxt ePsf] ljk|]if0f;DaGwL tYof+s
k|:t't ug{ kfPsf] eP cem slt /fd|f] x'GYof] xf]nf h:tf] nfUof] .
To;f] t
tYof+s;DaGwL k|l;4 egfO g} 5M b]c/ cf/ y|L sfOG8; ce nfOhM nfOh, 8\ofd nfOh P08
:6ofl6l:6S; .
cyf{t\ #
lsl;dsf em"6x¿ x'G5g\M em"6x¿, lgs[i6 em"6x¿ / tYof+sx¿ .
t/
hlt g} cljZj;gLo nfu] klg tYof+sx¿sf] la:s'g s]nfP/ cfkm"nfO{ rflxg]
tYof+sx¿dfq} k|:t't u/L ts{o'4 lhTg] v]n ;+;f/e/ rln/x]sf] 5 .
o:tf]
v]ndf g]kfn tn kl//x]sf] 5 lsgeg] xfdL;Fu of t tYof+sx¿ 5Fb} 5|}gg\, of c;/Nn
5g\ .
bz}F,
ltxf/ 57 h:tf rf8kj{ xfd|f] 3/cfFuglg/} cfO;s]sf 5g\ . rf8kj{sf] a]nf v'nf
;Ldfdfkm{t\ 3/ kmls{g] g]kfnLx¿sf] nsf]{ nfUg] lglZrt 5 .
clxn]
dxfdf/Lsf] ;do 5, ef/tdf kf]x/ ;fnem}F lgKkf efO/; b]lvPsf ;dfrf/x¿ klg
cfO/x]s} 5g\ .
tfn]afgn]
ckmuflg:tfg sAhf ul/;s]kl5 ef/tdf z/0f lnPsf ckmufgLx¿ 56k6fPsf 5g\, ljleGg dfu
/fVb} lbNnLdf k|bz{g ul//x]sf 5g\ . tfn]afgsf] sAhfkl5 sZdL/nufotsf
e"efux¿df ef/tlj/f]wL ultljlw a9\g ;Sg] / /fli6«o ;'/Iffdf vt/f ylkg]
lrGtf ef/tnfO{ 5, h'g :jfefljs klg xf] .
lj:yflkt
hg;+Vofx¿ gofF lbNnLsf nflu 6fpsf] b'vfO ePkl5 ef/tn] s] ug{ ;S5 eGg] t ljut
s]lx ;dob]lv Dofdf/%af6 lj:yflkt
hg;+Vofsf] lx:;f v'nf ;Ldfdfkm{t\ cj}w ¿kdf g]kfn k|j]z ul//x]sf] ;dfrf/x¿
;/sf/L k|sfzg uf]/vfkq b}lgs nufotdf 5flkPsf]af6} :ki6 x'G5 .
b'Mvsf]
s'/f s] 5 eg] xfdL;Fu ef/tdf sfo{/t g]kfnL gful/sx¿sf] hg;+Vof slt 5 eGg]
tYof+s g} 5}g h:tf] 5 . v'nf ;Ldfdfkm{t\ g]kfn k|j]z ug]{x¿sf] clen]v g/flvFbf slt
;+Vofdf g]kfnL gful/sx¿, ef/tLox¿ / ef/tLo h:t} nfUg] s'g s'g b]zsf gful/sx¿, s]s:tf
k|of]hgsf nflu / slt lbgsf nflu g]kfn k|j]z u/] eGg] g]kfnL /fHonfO{ yfxf gx'g]
l:ylt 5 .
v'nf
;Ldfsf sf/0f of] ;fgf] b]z ljZjel/sf z/0ffyL{x¿÷lj:yflktx¿sf] z/0f:ynL aGb}
uPsf] 5 . cfˆg} gful/sx¿nfO{ sfd / dfdsf] vf]hLdf ljb]z k7fpg afWo b]zn] s;/L
ltAatL nufotsf nfvf}F cGt/f{li6«o z/0ffyL{x¿÷lj:yflktx¿sf] e/0fkf]if0fsf]
Joj:yf ug{ ;Snf <
clgolGqt
cfjthfjtsf sf/0f /fli6«o, ax'b]zLo tyf cGt/f{li6«o ;'/Iffdf r'gf}tL ylkg]
b]lvG5 . xfd|f]h:tf] ;w} czfGt, cl:y/ b]zn] oL r'gf}tLx¿sf] s;/L ;fdgf ug{ ;Snf
< s;/L l5d]sL / cGo b]zx¿sf ;'/Iff rf;f]x¿ ;Daf]wg ug{ ;Snf <
k'gM
cgnfOg cvf8fx¿lt/} kmls{G5' . d]/f] cg'ej eG5M tL cvf8fx¿df ef/tsf] ;dy{gdf
blIf0f Plzofsf cGo b]zsf gful/sx¿ k|foM pleFb}gg\ . o:tf]df ef/tLox¿ cln lg/fz
x'g] u/]sf] kfPsf] 5' .
pgLx¿nfO{
nfU5M xfdLn] blIf0f PlzofeGbf cln k/ x]g'{k5{, rLglt/ x]g]{ s'/} ePg . pgLx¿
blIf0fk"jL{ Plzoflt/ kmls{g] s'/f u5{g\, vf; u/L ;+o'Qm /fHo cd]l/sfn]
g]t[Tj u/]sf] zlQm /fi6«x¿;Fu ;'b[9 ;DaGw /fVg] s'/f u5{g\ .
t/
xfn} u7g ePsf] cs; -AUKUS – Australia, the United Kingdom, the
United States_ u7aGwgn] ef/tnfO{ kSs}
em:sfPsf] x'g'k5{ . cs; cGtu{t /Qm;DaGwn] hf]l8Psf ci6«]lnof, ;+o'Qm clw/fHo /
;+o'Qm /fHo cd]l/sf Ps eP/ pbfpFbf] dxfzlQm rLgsf] ;fdgf ug]{ s'/f 5 . ci6«]lnofsf
nflu cf0fljs zlQm ;+rflnt kg8'AaL;DaGwL k|ljlw pknAw u/fpg] ;+emf}tf eO;s]sf] 5
. o; cl3 k|mfG;n] ci6«]lnofsf nflu l8hnaf6 ;+rflnt x'g] kg8'AaL lgdf{0f ug]{
;+emf}tf eO sfo{ cl3 a9]sf] lyof], h'g ;+emf}tfaf6 ci6«]lnof aflxl/O;s]sf] 5 .
cf0fljs
zlQmaf6 ;+rflnt kg8'AaL nfdf] ;do;Dd kfgLd'lg /x]/ ;fd'lb|s ultljlwx¿sf]
hf;";L ug{ ;S5 . l8hn ;+rflnt kg8'AaL% rflxF ;f; km]g{
l56f]l56f] ;txdf cfpg'kg]{ x'G5 h;sf sf/0f zq'sf] lgzfgfdf kg]{ ;+efjgf a9L
x'G5 .
Pp6f
pbfpFbf] ;}Go zlQm, cfly{s zlQm blIf0f Plzofsf] ;fF3'/f] 3]/fleq …lg;fl:;P/Ú
a:g afWo x'g'kg]{ s'g} sf/0f t 5}g . t/ ef/tsf] klZrdL zlQmx¿;Fusf] ;xofqf klg ;lhnf]
5}g eGg] t Sjfl8«Nof6/n cnfoG; – ;+o'Qm /fHo cd]l/sf, hkfg, ef/t / ci6«]lnofsf]
rLglj/f]wL u7aGwg – nfO{ 5fofFdf kfg]{ u/L u7g ePsf] h:tf] nfUg] …cs;Ú u7aGwgn]
b]vfO;s]s} 5 . d"ntM rLgnfO{ ;fOhdf Nofpgsf nflu to ul/Psf] o; ;xofqfn]
rLg / ef/tn] g]t[Tj ug]{ elgPsf] …PlzofnL o'uÚsf] cfudgnfO{ bGTosyf agfpg] clg g]kfnh:tf
;fgf, cl:y/ /fi6«x¿n] …sfnf afbnn] gkfPsf] b'MvÚ kfpg] ;+efjgfnfO{ gsfg{ ;lsGg
.
blIf0f
Plzofsf l5d]sL /fi6«x¿nfO{ ljZjf;df lnO rLg;Fu Ps txsf] ;xsfo{ ub}{ cl3 a9g'df
g} ef/t / lrgsf] dfq xf]Og, ;du| Plzofsf] lxtdf x'g]5 . o;f] ePg eg] ;du| Plzof
;'gf}nf] o'udf k|j]z ug]{ t xf]Og, dxfo'4sf] gofF df]rf{ aGg] b]lvG5 . vf;u/L
ef/t;Fusf] ;DaGwdf rLgn] / blIf0f Plzofsf l5d]sL b]zx¿;Fusf] ;DaGwdf ef/tn]
pbf/ Åbo k|bz{g u/L cl3 a9\g' g} Plzofsf nflu >]o:s/ x'g]5 .
ljåfg
ef/tLo ldqx¿n] olt t kSs} a'em]sf 5g\ . lj1]if' lsdlwsd\ <
;fGble{s
ln+sx¿M
!= https://www.orfonline.org/expert-speak/charting-a-new-trajectory-in-india-sri-lanka-relations/
@= https://www.globalfirepower.com/countries-listing.php
#= https://www.tribuneindia.com/news/comment/need-to-sustain-gorkha-units-in-army-124498
$= https://www.ceslam.org/news/6902
%= https://www.bbc.com/news/world-58564837
Comments
Post a Comment